Walking down the Cwm Du

Pen-rhys i Langynwyd

Pellter: 25.5 km

Pa mor anodd: Caled: diwrnod hir o gerdded gydag un cyfnod o ddringo serth. (Mae modd torri’r siwrnai yn Nhon Pentre a Phont Rhyd-y-cyff: byddai hynny’n golygu tro o 17 km.)

Trafnidiaeth: Gwasanaeth bysiau lleol i Ben-rhys; bysiau sy’n teithio ymhellach yn gwasanaethu’r cymoedd ar y naill ochr a’r llall. Gwasanaethau trên i Lwynypia a Thon Pentre. Gwasanaethau trên a bysiau o Faesteg i Benybont-ar-ogwr ac ymlaen i Gaerdydd yn croesi’r llwybr oddi isod i Langynwyd (yr orsaf drenau agosaf yw'r Garth). Gweler http://www.traveline.cymru/ i gael manylion pellach.

O’r cerflun, dilynwch y ffordd sy’n mynd i’r chwith o’r stad dai. Ar ôl cyrraedd pen ucha’r tai, yng nghyfeirnod grid ST 00027 95074, trowch i’r chwith. Dilynwch y llwybr garw a gwyrwch i’r chwith ar hyd ymyl y goedwig. Dilynwch y llwybr garw hwn (nad yw ar y map ond sy’n glir iawn ar lawr daear) gan wyro rhyw ychydig i’r gorllewin i’r gogledd gyda’r ffens a’r fferm wynt ar y chwith i chi. Mae hon yn dro bendigedig ar hyd y grib rhwng dwy afon y Rhondda a gyda’r adar yn canu a’r Bwncath yn troelli uwchben.

O ddeutu SS 99221 96229 rydych yn croesi’r ffordd at y fferm wynt. Yn SS 98589 96828 ewch trwy’r glwyd yn  y ffens ar y chwith i chi. Croeswch y ffordd trwy’r fferm wynt a dilyn y llwybr i lawr y bryn o SS 98538 96696, jyst cyn y seithfed o’r wyth melin wynt. Dilynwch hwn trwy’r hesg a’r rhedyn.

Pan gyrhaeddwch y glwyd sydd i’w chael yn SS 98390 96289, peidiwch â dilyn y llwybr o’ch blaen ond yn hytrach trowch i’r chwith a cherdded ar draws y caeau i lawr Cwm Bodringallt. Yn SS 98508 95830 byddwch yn dod ar draws llwybr caregog sy’n parhau i lawr i’r cwm.

Mae’r map OS ar-lein cyfredol yn dangos y llwybr march yn dilyn y llwybr a heibio i’r fferm, ond mae wedi ei ail-gyfeirio er mwyn osgoi mynd trwy fuarth y fferm. Yn SS 98457 95543, jyst cyn i’r llwybr wyro i’r chwith,  dilynwch y mynegbost trwy’r glwyd ar y dde i chi. Peidiwch â dilyn y llwybr i’r dde i chi (mae hwnnw yn y pen-draw yn arwain at dir-lithriad). Yn hytrach, trowch i’r chwith a dilynwch y ffens ar y chwith i chi. Pan fo’r ffens yn mynd i’r chwith, ewch chi yn eich blaen i’r un cyfeiriad ar hyd ymyl llethr serth. Peidiwch â chael eich drysu gan lwybrau i’r dde ond cadwch i fynd i’r un cyfeiriad, gan fynd i lawr llethr serth, trwy glwyd ac allan i’r lôn y tu ôl i’r maes chwarae yn SS 98285 95304.

Trowch i’r dde ar y lôn. Croeswch y ffordd yn SS 98045 95328 ac ewch yn eich blaen ar hyd lôn y tu ôl i dai ac yn ei flaen allan i’r bryn agored. Mae’r lôn yn mynd heibio i hen chwarel ac yn troi yn llwybr serth iawn i lawr at goedwig fechan a gerddi crwn, ac yn y pendraw yn gorffen ar ben deheuol Pleasant View (SS 97339 95436). Trowch i’r dde ar hyd y stryd ac yna droi i’r chwith i lawr grisiau. Croeswch Ffordd Ystrad, llinell y rheilffordd a’r afon a cherdded ar hyd Heol yr Eglwys. Trowch i mewn i’r drydedd stryd ar y dde (Ffordd Maendy). Ar ôl yr Orsaf Heddlu, trowch i’r dde ar hyd The Parade. SS 96779 95380

Yn SS 96779 95379 mae mynegbost yn arwyddo bod y ffordd yn llwybr march sy’n arwain i’r coed. Mae hwn yn troi’n llwybr serth sy’n mynd heibio i fast radio. Yn SS 96073 95462 ewch trwy’r glwyd. Peidiwch â chroesi’r gamfa  sydd i’r dde o’ch blaen, ond dilynwch y ffens i’r chwith. Gwyrwch i’r chwith yn dilyn y ffens ac ewch i fyny’r llwybr sy’n gwyro i fyny i’r chwith o’r llethr o’ch blaen. Ar y pen, ymunwch â’r ffordd o’r goedwig a pharhewch i fyny’r grib.Pan fo esgair serth Tarren-felen yn codi o’ch blaen, anwybyddwch y ceuffyrdd i’r chwith ac i’r dde a’r llwybr sy’n mynd tua’r chwith ond yn hytrach ewch yn syth i fyny’r llethr. Mae’r llwybr wedi erydu mae’n debyg o ganlyniad i sgramblo ar gefn beiciau modur.

Ar ben yr esgair, gwyrwch i’r dde i lawr y llethr er mwyn ymuno â’r A4061 ym Mwlch y Clawdd, SS 94023 94503 (yma rydych yn cerdded trwy glawdd canoloesol sy’n croesi’r grib, ac sy’n rhoi ei enw i’r bwlch - Bwlch y Clawdd. Mae’n debyg nad oedd y cloddiau rhannu yma yn rai amddiffynnol ond yn hytrach yn marcio pen terfyn y ffin rhwng un llwyth a’r llall.).

Trwoch i’r dde, croeswch y brif ffordd ac yn SS 94023 94503 ewch ar hyd y llwybr i fyny’r clawdd ar y dde i chi. Mae’r llwybr yn mynd tua’r gorllewin ar hyd ymyl y creigiau uwchben Cwm Ogwr. Mae’r hawl tramwyo yn mynd yn syth yn ei flaen ar hyd cyfres o fynegbyst.

Yn SS 91923 94997 trowch i’r chwith ar y llwybr sy’n arwain at y mast radio. Yn y glwyd, jyst cyn i chi gyrraedd y mast radio trowch i’r dde a dilynwch lwybr arall, heibio i domen gladdu o’r Oes Efydd, ac i lawr i Bwlchgarw.

Yn SS 89563 94769 croeswch y llwybr dros y bwlch o Flaengarw i Abergwynfi. Parhewch yn syth yn eich blaen, i fyny llethr serth ac ar hyd ymyl ogleddol y goedwig.

Yn SS 88931 93890, jyst dros 1 km o Fwlchgarw, mae’r goedwig i‘r chwith yn cwrdd â phlanhigfa arall ar y dde. Mae dau lwybr yn mynd trwy’r bwlch – dilynwch y llwybr ar y chwith gan fynd yn syth yn eich blaen, trwy glwyd ac yn syth ymlaen, gan gerdded yn gyfochrol ag ymyl y goedwig i’r dde ohonoch chi. Cerddwch o dan y gwifrau trydan.

Yn SS 88452 93438 ewch yn syth yn eich blaen trwy glwyd. Gwyrwch ychydig i’r chwith i ffwrdd oddi wrth ffens sydd i’r dde ohonoch chi a pharhewch i’r un cyfeiriad tuag at gornel pellaf cae wedi ei glirio.

Ar ôl cyrraedd  SS 87947 93233 croeswch y glwyd a’r gamfa sy’n arwain yn ôl i mewn i’r goedwig. Ewch ar hyd yr ail ffordd goedwigaeth ar y chwith a’i dilyn i lawr y rhiw. Yn SS 879 36 93181 mae’r llwybr yn rhannu. Ewch ar hyd y ffordd ar y dde. Mae’r llwybrau yn uno eto pan fyddant yn cyrraedd SS 87936 92959

Yn SS 88233 92234 dilynwch y llwybr sy’n mynd i lawr y llethr serth ar y chwith i chi a’i ddilyn i lawr trwy’r bonion coed a oedd yn cael eu clirio yn 2014. Yn ôl y map mae’r llwybr march yn croesi’r llwybr ond does dim i’w weld ar lawr daear  – dilynwch y llwybr i lawr wrth iddo wyro’n chwyrn i’r chwith.

Yn SS 87977 92088 edrychwch am lwybr a mynegbost i’r dde (dylai fod yn llwybr march ond mae ganddo nifer o gamfeydd). Mae hwn yn mynd â chi i lawr hen lon las at gamfa yn SS 87730 91973 ac yna at lwybr caregog.

Yma mae nifer o broblemau: dylech fod yn medru troi i’r chwith a cherdded ar hyd ochr uchaf tip glo bach ac yna ddilyn y llwybr ar draws cae ac i lawr i fferm Cwmducanol. Yn anffodus mae’r lôn i lawr i fuarth y fferm â gordyfiant difrifol ac o’r herwydd mae’n amhosib ei ddefnyddio. Mae’n debyg bod y fferm yn dweud nad oes diben ei glirio gan nad oes neb yn ei ddefnyddio. Mae’n bosib bod hyn yn ei dro o ganlyniad bod ganddynt gŵn swnllyd a bywiog sy’n rhedeg yn ddilyffethair o gwmpas buarth y fferm. Mae’n debyg bod y cŵn yn gyfeillgar iawn, ac erioed wedi peri niwed i neb ... Prif fusnes y fferm bellach yw amlosgi anifeiliaid anwes.

Mae ffordd arall o gyrraedd y llwybr trwy fuarth y fferm. Ar ôl y gamfa, trowch i’r dde yn hytrach na’r chwith. Mae’r llwybr caregog yn gwyro i’r chwith ac yn troi yn ffordd â tharmac arni.

Yn SS 87210 91498 mae’r ffordd sy’n mynd at y fferm yn mynd trwy glwyd ar y chwith. Does dim mynegbost o’r ffordd ond mae clwyd i fforddolion wrth ochr y prif glwydi. Unwaith y cyrhaeddwch y rhodfa hon mae mynegbyst da ac mae’n dro del heibio i lyn ac i fyny at fuarth y fferm.

O SS 87758 91338 dilynwch y mynegbyst sy’n mynd â chi i’r de o’r adeiladau fferm ac yn eich blaen i lawr y dyffryn. Dilynwch y llwybr sy’n troi yn llwybr caregog ar hyd Nant Cwm Du ac yn y pendraw ar hyd ffordd â tharmac arni i lawr at Bont Rhyd-y-cyff.

Mae yna ffordd amgen i’r un sy’n mynd trwy fuarth y fferm: parhewch ar hyd y ffordd a dilynwch y ffordd fach i’r chwith yn SS 87230 91492, gan basio i’r dde o fferm y Ffos. Mae’r llwybr hwn yn croesi pont ac yn cwrdd â’r un arall jyst uwchben Cwm-du isaf.

Ar waelod y bryn, SS 87273 89104, trowch i’r dde a chroeswch bont y rheilffordd. Trowch i’r dde gyferbyn â Thafarn y Rheilffordd a dilynwch lwybr a nodir gan fynegbost rhwng y rheilffordd a’r tai. Yn SS 86892 89157 mae’r llwybr yn ailymuno am fyr dro â’r ffordd. Trowch i’r dde. Ar ôl cwpl o dai, chwiliwch am lwybr a ddynodir gan fynegbost i’r dde rhwng y tai. Dilynwch y llwybr i’r dde o gwmpas y meysydd chwarae ac i fyny at y briffordd ar gylchfan. Dilynwch y ffordd i Faesteg. Mewn 0.15 km, ar ôl y tŷ cyntaf yng Nghwmfelin, yn SS 86375 89440, cymerwch y llwybr sy’n mynd i fyny i’r chwith. Trwy’r glwyd,  gwyrwch i’r chwith ar draws y cae cyntaf i gamfa yn y gornel chwith bellaf yn SS 86285 89225. Cerddwch ar hyd y gwrych, ewch drwy giât mochyn yn SS 86180 89019 a lawr y grisiau. Trowch i’r dde ar y ffordd fetlin a cherddwch i fyny i Langynwyd.

 

 
Pen-rhys i Langynwyd

Llefydd i ymweld â nhw yn ystod y daith hon

Llefydd

© Y Llwybr Sistersiaid / Polisi preifatrwydd