The lane past Groeswen

Groeswen

'Westminster Abbey' Anghydffurfiaeth Gymreig

Inside Groeswen Chapel

Cyfeirnod grid ar y ffordd: ST 12795 87006

Mae’r cyfeiriad at y Groes wen yn yr enw yn awgrymu y gallai croes cyfeirbwynt ar daith y pererinion fod wedi ei lleoli yma yn ystod y canol oesoedd. Enw tafarn y pentref yw White Cross, ond enw modern yw hwn. Mae fferm o’r enw Pen-y-groes ar y ffordd allan o’r pentref tua’r gogledd. Dywed traddodiad lleol bod croes gerfiedig gywrain wedi ei lleoli ar y ffordd islaw’r fferm, ond ni ddaethpwyd o hyd i unrhyw gofnod yn ei chylch erioed.

Y capel yn Groeswen oedd man addoli Methodistaidd cyntaf Cymru, gyda’r ‘Tŷ Newydd yn cael ei adeiladu ym 1742 a Hywel Harris o Drefeca wedi ysbrydoli ei godi. Mae’r festri bresennol, sy’n rhedeg ar hyd ymyl y ffordd ag esgynfaen a grisiau sy’n arwain at lawr uwch ac yn dyddio o’r ddeunawfed ganrif, ond ail-adeiladwyd y capel mewn arddull glasurol o ddeutu 1870. Mae’r fynwent yn llawn cofebion coeth. Cyfeiriwyd ato fel ‘Abaty Westminster’ Anghydffurfiaeth Gymreig. Y tu mewn mae coflech gan y cerflunydd Goscombe John i goffau’r Parchedig William Edwards, cynllunydd pont enwog Pontypridd ac am ddeugain mlynedd yn weinidog y capel - ‘adeiladwr pontydd rhwng dau fyd’ fel y noda’r gofeb.

Places to groeswen

Llefydd

© Y Llwybr Sistersiaid / Polisi preifatrwydd